Soru : VOB da stop-loss hangi emir çeşidiyle nasıl uygulayabilirim? Bir örnekle açıklayabilir misiniz? Şİmdiden teşekkürler. (Uğur ÖZGÜ)
Sayın Özgü,
69.000’den alım yapmış (uzun pozisyon sahibi) olduğunuzu düşünelim. 67.000’e düşerse zarar durdurmak (satmak) istiyorsunuz. SATIŞ kutusunda TİP tabını seçerek “ŞARTA BAĞLI” butonunu seçip 67.000 giriyorsunuz. Daha sonra İŞLEM tabını seçerek “PİYASA” butonunu seçerseniz fiyat 67.000’e düşüp 67.000’den bir işlem olduktan sonra oluşan herhangi bir fiyattan satış gerçekleşir. Piyasa çok hızlı düşmüyorsa gerçekleşme fiyatı 67.000 veya biraz altı olabilir. Ancak düşüş çok hızlı ise gerçekleşme 67.000’in çok altında olabilir. Bazı yatırımcılar, “ŞARTA BAĞLI” butonunu seçip 67.000’i girdikten sonra İŞLEM tabında “LİMİT” fiyatını seçerek oraya 66.500 girebilirler. Bu da fiyat 67.000’e düşüp 67.000’den bir işlem olduktan sonra gerçekleşmenin 67.000 – 66.500 arasında bir yerlerde olacağı anlamına gelir. Yâni gerçekleşme çok kötü yerden gelmeyecektir ama çok hızlı koşullarda hiç gerçekleşme olamayabilir ve zarar büyüyebilir.
Soru : Ali Bey, VOB bakıldığında çok karmaşık geliyor, gerçekten bu kadar karmaşık bir piyasa mıdır?.Bilmeyen ne kadar sürede öğrenebilir? Karlılık yüksek midir? (Nejat AK)
Sayın Ak,
VOB karmaşık değil ve çok kolay öğrenilebilir. Kârlılık şu anlamda iyi: Kaldıraç olmayan piyasalara nazaran daha büyük %kâr elde etme olasılığı var ama risk de aynı oranda artıyor. Başka bir ifadeyle, İMKB’de 100 TL’lik hisse senedini 100 TL ödeyerek alıp 110 TL’ye sattığınızda %10 kâr ederken, VOB’da 100 TL’lik endeksi 10 TL yatırarak aldığınızdan endeks 110’a çıktığında %100 kazanç sağlıyorsunuz. Ne var ki, bu zarar tarafında da aynı oranda büyüyecektir. Aynı zamanda, VOB endeks sözleşmelerinde sermaye kazancı vergisi yoktur.
Soru : Ali Bey iyi çalışmalar, VOB’da işlem yaparken diyelimki o an VOB Endeksi 57700, uzlaşma fiyatı ise 57800, kısa pozisyonda iken pozisyon kapatılacağı zaman hangi fiyattan pozisyon kapanır, tam tersi bir durum için VOB Endeksi 57700 iken uzun veya kısa pozisyon alacağımız zaman hangi fiyattan pozisyon açılır? (Erdal ÇOBAN)
Sayın Çoban,
Piyasa açıkken, tüm işlemler (emir türüne göre) verdiğiniz fiyattan gerçekleşir. Limit fiyat verdiyseniz , alım emriniz piyasa oraya düştükten sonra gerçekleşir. Piyasa emri verdiyseniz, verdiğiniz andaki işlem fiyatlarından gerçekleşecektir. Eğer işlem yaptığınız vade ayının son işlem gününün kapanışına kadar siz pozisyonunuzu kapatmadıysanız, o pozisyon o vade ayının son işlem gününün uzlaşma fiyatından kapatılmış sayılacaktır. Bu durum haricinde günlük uzlaşma fiyatları sadece açık pozisyonunuzun kâr/zarar durumunu tespit etmek için kullanılır.
Soru : Merhaba, açık kontrat sayısı azalması ne anlama geliyor?(Serdar TÜZE)
Sayın Tüze,
Bir borsada pozisyon taşıyanlarca kapatılmamış uzun pozisyonların sayısı, kapatılmamış kısa pozisyonların sayısına eşittir. Örneğin VOB’da sadece 4 yatırımcı olduğunu düşünelim. Yatırımcı A (2) uzun pozisyon; yatırımcı B (5) uzun pozisyon, yatırımcı C (1) kısa pozisyon taşıyorsa, yatırımcı D de (6) kısa pozisyon taşıyor demektir. Açık pozisyonlar, bireysel yatırımcılar için 2 uzun, 5 kısa diye ifade edilir. Yukarıdaki örnekteki gibi, bir borsada toplam 7 uzun ve 7 kısa pozisyon varsa o borsanın açık pozisyon sayısı 7’dir (7 uzun veya kısa değil). Yatırımcılar o borsada yeni pozisyonlar açıp kapattıkça bu sayı da değişir. Dolayısıyla, açık pozisyon sayısının düşmesi, yatırımcıların (uzun veya kısa) bazı pozisyonlarını kapatmış olduklarını ve kapatılan pozisyon sayısının yeni açılan pozisyon sayısından o gün daha fazla olduğunu gösterir. Fiyatlar yükselirken borsanın toplam açık pozisyon sayısının azalması, fiyat yükselişinin sebebinin kısa pozisyonlarını kapatmak için alım yapanlar olmasıdır. Dolayısıyla yükselişin yeni alımlar (yeni uzun pozisyon açmak için) olmadığı müddetçe devam etmeyeceği anlamına gelir.
Soru : Ali Bey, Vadeli Fiyat hesaplamalarında sadece yıllık faiz mi kullanmaılıyız, günlük, aylık faiz de kullanabilir miyiz? Vadeli endeks fiyatı hesaplamalrında önümüzdeki gün sayısının temettü verimini nasıl hesaplıyacağız? (Güral PARLAYAN)
Sayın Parlayan,
Teorik vadeli fiyatın hesaplanmasında kullanılan faiz oranı aslında piyasanın genelinin maruz kaldığı maliyet olmalıdır. Sizin finansman maliyetiniz %5 iken başkasının finansman maliyeti %6 olabilir. Dolayısıyla aylık veya yıllık faiz değil, piyasanın genelinin maruz kaldığı faiz oranı önemli olacaktır.
Temettü verimi; temettü bölü o hisse senedine verilen para olduğuna göre temettü miktarı hisse senedine yapılan bu ödemenin ödeme tarihinden temettü alınana dek biriken maliyeti ile birlikte toplamına bölünmelidir.
Soru : Açık pozisyonum bulunan bir VOB sözleşmesinde (Endeks 100 MART) işlem düşüklüğü nedeniyle işlem yapamayıp, vade sonunda açık pozisyonumu kapatamaz isem, pozisyonumun vadesi geldiğinde ne şekilde pozisyon kapatabilir? Endeksin o günkü kapanış değerinin TL karşılığını yatırmam yeterli midir? Saygılarımla. (Fevzi TOKAÇ)
Sayın Tokaç,
Pozisyonunuzu vade sonuna dek kapatmaz veya kapatamazsanız, o pozisyon VOB sözleşmesi gereği nakdi mutabakata gidecektir. VOB vade sonunda söz konusu sözleşmenin vade sonu kapanış fiyatını açıkladıktan sonra, o fiyatla sizin alım (veya satım) fiyatınız arasındaki fark pozitif ise hesabınıza aktarılır, negatif ise hesabınızdan alınır.
Soru : Merhaba Ali bey, VOB’da uzun veya kısa bir pozisyon alındığında kar elde edebilmek için pozisyonun ters işlem yapilarak kapatılması, ayrica bir pozisyon daha açılması anlamına gelmiyor mu? Yoksa ters pozisyon ile pozisyon anında kapanıp kar elde edilebiliyor mu? (Özer CANKI)
Sayın Cankı,
Eğer 1 sözleşelik bir uzun (veya kısa) pozisyon taşıyorsanız o pozisyonu 1 sözleşmelik ters işlemle kapatrısınız. 1 sözleşmelik uzun pozisyon, 1 sözleşme satışla; 1 sözleşmelik kısa pozisyon 1 sözleşme alışla kapatılır.
Bazı yatırımcılar, pozisyon kapatma zamanının aynı zamanda mevcut trendin de diğer yöne döndüğü öngörüsünü baz alarak ters işlemi 2 sözleşme şeklinde yaparlar. Bu da hem orijinal pozisyonun kapatılması hem de ters yöne yeni bir pozisyon açılması anlamına gelir. Örneğin, 1 sözleşmelik uzun pozisyon, 2 sözleşme satışla bitirildiğinde; hem o uzun pozisyon kapatılmış hem de yeni bir kısa pozisyon açılmış olur.
Bunlar pozisyon kapatılmadan önce verilmesi gereken kararlardır.
Soru : Ali Bey, uzun zamandır sizi ve kitaplarınızı takip etmekteyim ve teknik analiz konusunda takipçinizim. Size sorum; VOB'da işlem sistematik işlem yapmaktayım ama risk yönetiminde eksikliklerim var. Örnek olarak; Pozisyon sayısını nasıl arttırabilirim, pozisyon sayısı arttıkça vade konusunda nasıl ayrım yapmalıyım, risk oranı bizim piyasalara göre nasıl ayarlamalıyım? Benim bu sorularıma yanıt verebilecek türkçe veya ingilizce kaynak ismi verebilir misiniz? Biliyorum risk yönetimi çok geniş bir konudur ama bir yerden giriş yapmak istiyorum. Şimdiden teşekkür ederim. Saygılarımla, (Muhammed Koçak)
Sayın Koçak,
Sizin de ifade ettiğiniz gibi “risk yönetimi” çok kapsamlı ve yüksek matematik bilgisi isteyen bir konu. Milyar dolarlık hedge fonları gibi bir fon yönetmiyorsanız ben hep savunduğum basitlik ilkesi doğrultusunda yüz yıldır yüzümüzü kara çıkarmamış bakkal usulünü tercih ederim: a) bir yatırım sermayesi ayırmak, (b) bu sermayenin geçinmemizle ilgisi olmadığından emin olmak, (c) kaldıraçlı vadeli işlem piyasalarında teminatlara bu sermayenin asla yarısından fazlasını bağlamamak, (d) madde c prensibi dahilinde bu sermaye arttıkça pozisyon sayısını artırmak. Elbette bunun içinde alınan riski farklı piyasalara dağıtmak gibi konular da var ama VOB’da bu söz konusu değil, çünkü zaten işlem yapılabilecek tek bir sözleşme ve tek bir vade var.
Öte yandan, brisk yönetimi konusuna daha derin ve bilimsel yaklaşmak istiyorsanız size Ralph Vince’in kitaplarını öneririm ama bunu önerirken de iyi şanslar ve sabırlar dilerim.
Soru : Merhaba Ali Bey, VOB’da teorik fiyatı bulmak için imkb 30 ve imkb 100 kontratlarda yılık temetü verimini % kaç almalıyız? VOB’da aldığımız bir pozisyonu kapatığımızda bize artısı ve eksisi ne olur? (Orhan Taştan )
Sayın Taştan,
İMKB endekslerinin temettü verimlerini ben hesaplamıyorum. Bu tür bilgileri aracı kurumunuzun araştırma biriminden veya eğer böyle bir hizmet sağlıyorsa veri sağlayıcınızdan elde edebilirisiniz. Önemli olan, bu bilgiyi nasıl kullandığınızdır ve sanırım ikinci sorunuzda bunu öğrenmek istiyorsunuz. Temettü verimi, vadeli endeks sözleşmesinin teorik (olması gereken) fiyatını bulmamıza yarıyan fiyatlama formülünde kullanılır ve teorik fiyatla piyasa fiyatlaması arasında “önemli” bir fark olması hlinde arbitraj fırsatı yaratır. Arbitraj yatırımcılar için iyi bir fırsat teşkil etse de (a) deneyimli yatırımcılar tarafından yapılmalı ve (b) ancak önemli farklar çıktığında faydalanılmalıdır.
Soru : Sayın Perşembe, VOB'da spekülatif amaçlı trade yapmak için hangi vadeler tercih edilebilir? Güniçi, günlük, haftalık? Bu tercih bireyin işlem yapma ve risk iştahına mı bağlıdır? Future piyasalarındaki tecrübelerinize dayanarak hangi tip trade yapmayı önerirsiniz? (Abdulkadir Çağlayangil)
Sayın Çağlayangil,
Söylediğiniz gibi bu tercih tamamen bireyin zamanına, tarzına ve risk iştahına bağlı. Burada benim ekleyeceğim 2 önemli nokta var:
(1) Pozisyona hangi vadeyle girdiğinizi mutlaka pozisyona girmeden belirlemeniz ve pozisyon süresince buna uymanız gerekir. Çünkü belirlenen vade sizin o pozisyon süresince hayat ve davranış tarzınızı belirleyecek ve pozisyonun başarıya ulaşmasında son derece önemli bir rol oynayacaktır.
(2) Pozisyonun vadesinin kısa olmasında teknik olarak bir sakınca yoktur ama şöyle bir sorun bulunur: Vade kısaltıldıkça, alınan risk miktarı elde edilebilecek potansiyel kâr miktarı kadar azalmaz.
Soru : Benim sorum, emir girdiğim zaman kırmızı pencere geldiğinde bir piyasa diye bir buton var, birde limit diye. İkisi arasındaki fark nedir ? Bilgilendirirseniz sevinirim. (Sarp Toptop)
Sayın Toptop,
“Piyasa Emri”, emrin girildiği anda ilgili sözleşmede piyasada bulunan en iyi fiyatlı emirden başlayarak emrin karşılanması amacıyla kullanılan emir yöntemidir. “En iyi fiyat” kutusu seçildiğinde emir sadece piyasada o anda bekleyen en iyi fiyat seviyesindeki emirlerle eşleşir.
Her ikisi de bir “piyasa emri” olduğundan kontrol piyasanın elindedir ve hangi fiyat oluşmuşsa emir o fiyattan gerçekleşir. Özellikle hızlı hareket eden piyasa durumlarında emirler beklenenden daha kötü gerçekleşir.
Her ikisi de bir “piyasa emri” olduğundan kontrol piyasanın elindedir ve hangi fiyat oluşmuşsa emir o fiyattan gerçekleşir. Özellikle hızlı hareket eden piyasa durumlarında emirler beklenenden daha kötü gerçekleşir.
“Limitli Emir” kullanıldığı takdirde emir sadece verilen fiyat seviyesinde gerçekleşir.
Bu iki emir türünün birbirlerine karşı avantaj ve dezavantajları vardır. “Piyasa emri” emri mutlaka gerçekleştirerek hızlı hareket eden piyasanın kaçırılmasını engellerken emrin kötü bir yerde gerçekleşmesine yol açabilir. “Limitli emir” ise hiçbir zaman arzu edilenden daha kötü bir fiyat seviyesinde gerçekleşmeye izin vermezken emrin hiçbir zaman gerçekleşmeme riskini getirir.
Soru : Vadeli fiyatları teorik olarak hesaplarken merkez bankasının hangi faiz oranlarını kullanacağız? (Emre İlhan)
Sayın Ay,
Bu her piyasa katılımcısının, akademisyenin ve analistin farklı yanıtlayabileceği ve tartışma konusu olan bir alan. Bazı meslektaşlarım kullanılması gereken oranın çok dikkatli seçilmesi gereğini savunurken bazıları gibi ben de bunun çok milimetrik bir seçim süreci haline gelmesine karşıyım. Genel kabul görmüş ve çoğunluğun kullandığı bir oranı seçmek, teorik fiyat için bilgi sahibi olmak amacına hizmet ediyor, çünkü bulunmaya çalışan eninde sonunda “teorik” bir fiyat. Bu teorik fiyatı sadece piyasanın normalliği üzerinde bir fikir edinmek için kullanacaksanız yukarıdaki yorumlarım geçerli. Ancak, teorik fiyatı arbitraj yapmak için kullanacaksanız daha muhafazakar olun derim, çünkü bankalar ve diğer büyük oyuncuların kullandığı oranlar sizden çok daha düşük olan maliyetlerini yansıttğı için piyasanın yanlış fiyatlanmasından dolayı ortaya çıkan arbitraj fırsatları her zaman için en önce onlar değerlendirecek ve dolayısıyla var olan arbitraj fırsatı da size gelmeden kendiliğinden yok olacaktır.
Soru : Vob da manipülasyon mümkün mü? (Fatih Ay)
Sayın Ay,
Manipülasyon, kişisel etik değerler ve hırsların bir işlevi olduğundan dolayı hemen her piyasa veya borsada söz konusu olabilir. Ancak, VOB gibi organize borsalar her zaman için tezgâh üstü piyasalardan daha emniyetli olmuşlar ve manipülasyonu engelleyecek veya asgariye indirecek önlemleri almışlardır. Örneğin VOB’daki pozisyon limitleri yatırımcıların piyasayı manipüle edebilecek büyüklükte pozisyonlar almalarını engelleyen bir önlemdir.
Soru : Akbank'ın web sayfasından VOB'u öğrenmeye çalışıyorum. Mesela bir slaytta diyor ki, 6 ay sonra ekim ayında 500.000 USD ödemesi olan ithalatçı kur riskinden korunmak için 1,65 TL/USD den Ekim vadeli 500 sözleşme alıyor ve dolar yükseliyor ve yatırımcı 1.85 ten bozarak kar ediyor. Peki dolar 1,65'in altına inseydi bu yatırımcı riskten nasıl korunmuş olacaktı ? (Sarp Toptop)
Sayın Toptop,
Vadeli işlem sözleşmeleriyle bu örnekteki gibi bir “korunma” stratejisi ithalatçıyı hiçbir zaman her iki yöne piyasa hareketine karşı koruyamaz. Dolar yükselirse, ithalatçı ticari hayatında zarar eder, ama VOB’da kâr ederek bu zararı örter. Öte yandan, dolar düşerse, ithalatçı ticari hayatında kâr eder, ama VOB’da zarar edince kâr yok olur. Burada önemli olan, ithalatçının başta ticari işinden edeceği kâr marjını korumayı amaçlayarak kuru kitlemesidir. “Hep bana, hep bana” bir seçenek değildir. Ancak, tezgâh üstü piyasalarda (bankalarla) exotic opisyon stratejileri yapılandırılarak her iki yönde de %100 olmasa da belirli miktarlarda kâr edebilme olanağı yaratılabilir.
Soru : Vob’da olsun hisselerde olsun, formasyonlarda oluşan teknik hedeflere; piyasaları taşıyan, yönlendiren nedir? Bir sistemi mi var? Yoksa tamamen piyasanın kendi spontan hareketleriyle mi oluşuyor? Bir de mum grafiklerinin tekniği varmı? (japon mumlarının bilinen tanımı dışında) (İsmail Çalışgan)
Sayın Çalışgan,
Piyasaların yönlendiren bir sistem, yöntem veya gizemli bir güç yoktur. Piyasa tamamen katılımcıların çoğunluğunun gittiği yere gider. Bu çoğunluk bazen (aksi yönde karar verenlerden daha fazla sayıda olan) çok sayıda katılımcı olur, bazen de (aksi yönde karar verenlerden daha fazla sayıda işlem yapan) birkaç eli güçlü katılımcıdır. Piyasa bireylerden oluşur. Her bireyin ne düşündüğünü bilemeyeceğimiz gibi o birey de zaten sık sık karar değiştireceğinden onun ne düşündüğünü anlamaya çalışmak ve piyasa yönünü tahmin etmeye çalışmak dolayısıyla fuzuli ve uzun vadede istikrarlı olarak başarıya ulaşmayacak bir uğraştır. Yapılması gerek, piyasa ne yaparsa ben ne yaparım sorusunun yanıtlarını pozisyona girmeden önce ayrıntılı olarak hazırlamak ve pozisyon süresince bu plânı tavizsizce uygulamaktır.
Yukarıdaki yanıta paralel olarak, eğer herhangi bir grafik yöntemi başarılı olmanın formülünü içerseydi bugün ya herkes zengin olurdu, ya bu özellik kendi kendisini imha ederdi, ya da bu yöntemi bilen kişi onu ilân etmezdi. Mum grafiklerin, bildiğimiz çubuk grafiklerden ne fazlası ne de azı var. Her ikiside dört fiyat bilgisini (açılış, kapanış, en yüksek, en düşük), fiyat yönünün (kapanışın yukarıda mı aşağıda mı olduğuna göre) ve volatiliteyi (çubuğun veya mumun boyu) gösterir. Mum grafiklerin gövdeyi siyah veya beyaz yapmasından dolayı daha görsel olmaları nedeniyle bazı analistlerin savunduğu gibi artı özellikleri olduğu doğru değildir.
Soru : Vob’da günlük ve ve belirli peryotlarda açılan kısa pozisyon miktarlarını öğrenmek mümkün mü? Nasıl? Nereden? (Şaban Akça)
Sayın Akça,
VOB her gün sonunda AÇIK POZİSYON sayısını yayınlamaktadır. Açık pozisyon sayısı, piyasa katılımcılarının açmış oldukları ve henüz kapatılmamış toplam açık sözleşme sayısını verir. Piyasada uzun ve kısa pozisyonların sayısı her zaman eşit olacağına göre, örneğin 206.375 olarak açıklanan açık pozisyon sayısı o kadar uzun ve o kadar kısa pozisyon olduğunu gösterir. Önemli olan bu sayının kaç olduğu değil artıp azaldığı ve bu hareketin piyasa fiyatı hareketiyle birlikte değerlendirilmesidir. Örneğin, fiyatlar düşüyor, açık pozisyon sayısı da artıyorsa piyasaya satıcılar hakim (fiyat düşüşünden dolayı) ve yeni kısa pozisyonlar açıldığı için (açık pozisyon sayısı arttığından dolayı) fiyat düşüşünün devam etmesi beklenebilir. Başka bir örnekte, fiyatlar yükseliyor, ancak açık pozisyon sayısı azalıyorsa piyasaya alıcılar hakim (fiyat yükselişinden dolayı), ancak uzun pozisyonlar kapatıldığı için (açık pozisyon sayısı azaldığından dolayı) fiyat yükselişinin devam etmemesi beklenebilir.
Soru : Vob’da hemen al sat olmuyor mu? Aldıgımız kontratı kaç günde satabiliyoruz? (Şevket Boğa)
Sayın Boğa,
Teorik olarak VOB’da tüm alım satımlar hemen gerçekleşebilir. İMKB30, USD/TL ve EUR/TL sözleşmelerinin en yakın ay işlemlerinde yeteri kadar likidite var ve piyasa emirleri hemen gerçekleşir. Ne var ki, borsa henüz en yakın ay sözleşmeleri dışında arzu edilen likiditeye erişmediği için bu uzak sözleşmelerde emirler gerçekleşmeden kalabilir.
Soru : Merhaba Ali Bey, Akbank anlık VOB verileri bölümünde işlem yaparken alışı ya daa satışı tıkladığınızda orada "süre" başlığının altında "seans emri " ve "günlük emir”r" diye iki kısım var. Bunların arasındaki fark nedir acaba? (Mesut Çelik)
Sayın Çelik,
Şu an VOB’da tek seans sistemi kullanıldığından dolayı, seans emri ve günlük emir arasında bir fark yoktur ve her iki emir de tüm gün geçerliliğini korumaktadır. Bu emirler gün sonunda eğer gerçekleşme olmadıysa iptal edilir.
Soru : Ali Bey, Iyi çalışmalar, Euro-usd paritesinin 1.4120 seviyesinden aşağıya doğru 1.3900 ve 1.3842 seviyesine düşeceğini öngörüyorum. Bunun dolar/TL paritesine etkisi nasıl olur? Teşekkür ederim (Erhan Yılmaz)
Sayın Yılmaz,
Geçmişte çoğu kez yurt dışında doların değerinin yükselmesi yurt içinde de yükselmeye neden oldu. Teorik olarak da öyle olması gerekiyor ama burada iç dinamikleri de tamamen göz ardı etmemek gerekiyor. Örneğin yaz mevsimi olması veya TL faizlerinin birden aşırı yükselmesi bu aynı paralel davranışın önünü tıkayabilir. Bir de, EUR-USD paritesinde oluşan ve temel trend değişikleri veya okkalı hareket teşkil etmeyen “normal” piyasa dalgalanmaları yurt içindeki pariteye tesir etmeyebilir.
Soru : Ali Bey, Vob vb. yatırım araçları için ufak tefek bilgilerden ziyade piyasayı iyi analiz etmemiz ve takip etmemiz gerekiyor. Varsayımlarla işlem yapmak bu tür işlemlerde çok zararlı olabiliyor. Ufak yatırımcılar için piyasa analizi ve takibi açısından ne tavsiye edersiniz? Nerelerden sağlıklı bilgi edinebilir ve ona göre hareket edebiliriz? İyi çalışmalar. (Tunalp Kaptan)
Sayın Kaptan,
Çok çeşitli analiz türü veya piyasa yaklaşım tarzı var. Bunların kimisi size uyar kimisi uymaz. Kimisini edinmek veya öğrenmek zor, kimisi uçuk temellere dayanıyor. Elbette birçok başarılı yöntem de bulunuyor. En iyi yöntem budur diye değil, benim bildiğim ve uzmanı olduğum tek yöntem olduğu için benim önerim “piyasa nereye giderse, ben ne yaparım” sorusunu pozisyona girmeden önce yanıtlayıp ayrıntılandıran bir oyun plânı geliştirmedir. Bu plân (a) bilgi ve deneyim, (b) disiplin ve doğru davranış biçimleri, (c) tavizsiz bir risk yönetimi ve (d) sistematik yaklaşımla beslenirse başarıya ulaşabilir. Bunun ayrıntılarını kitabımda dört cilt uzunluğunda veriyorum. Yine benim kitaplarım diye değil, bildiği tek yöntem olduğu için “Teknik Analiz mi Dedin? Hadi Canım Sen de!” serisini öneriyorum.
Soru : VOB'u Okulunda Öğren diye başlayan bir mail aldım. Endüstri Mühendisliği 2. Sınıf öğrencisiyim. Sizce VOB eğitimi almaya çalışmalı mıyım yoksa erken görüp sonraya mı bırakmalıyım? Bazı hocalarım ve arkadaşlarım bana uğraşmaya çalıştıklarımın şu an için ya da benim için erken ya da gereksiz olduğunu söylüyor. Sizce ne yapmalıyım? Yönlendirme yaparsanız sevinirim. Teşekkür ederim. (Tülay Uçuk)
Sayın Uçuk,
Bu maili almış olmanızın nedeni Akbank müşterisi olmanız veya bankanın mail listesi veri tabanında bulunmanız veya başka bir unsur olabilir. Bundan bağımsız olarak, endüstri mühendisliği eğitimi alan bir kişi olarak, yatırım ve finans konularına bundan sonraki hayatınızda ne kadar ilgi duyacağınızı ancak siz şekillendireceksiniz. Benim tek söyleyeceğim şey, eğer bu sektöre ilgi duyacaksanız türev ürünlere ve VOB gibi bu ürünlerin işlem gördüğü organize borsalara sırtınızı çevirmeniz özellikle gelecekte çok büyük bir eksiklik olacağıdır.
Soru : Merhaba, VOB’da işlem yapmıştım 46.800’den. Sizce beklesem bu piyasa yukarı gider mi? (Tayfun Kaya)
Sayın Kaya,
Piyasanın gelecekte ne yöne gideceği bahsine (tahmine) dayanan yatırım sistemlerinin buzun vadede başarı şansı %50’yi geçemez, çünkü bırakın yatırımcıyı, piyasanın kendisi bile nereye gideceğini bilmez. Bu orana bir de finansman ve işlem maliyetlerini eklerseniz bu yaklaşım tarzının hiçbir zaman başarılı olamayacağı aşikârdır. Yapılması gereken “piyasa nereye giderse, ben ne yaparım” sorusunu pozisyona girmeden önce yanıtlayıp ayrıntılandıran bir oyun plânıdır.
Soru : Merhaba Ali Bey. Öncelikle ben Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında işlem yapmaya yeni başlamayı düşünüyorum; acaba bu işlemlerden kesilen belli bir komisyon veya yıllık ödenen belli bir işlem ücreti bulunmakta mıdır? Teşekkürler. (Hüseyin Balıkesir)
Sayın Balıkesir,
Aynı İMKB’deki gibi VOB’da da işlemler komisyona tabidir ve belli bir yıllık ücret yoktur. Komisyon miktarlarını işlem yapacağınız aracı kurumdan öğrenebilirsiniz. Burada benim eklemek istediğim tek konu, bir yatırımcının nihai başarısında komisyonların ne seviyede olduğunun bir faktör olmaması gereğidir. Başka bir ifadeyle, komisyonlar yüksek olduğundan dolayı yatırımcı başarılı olamıyorsa, düşük olduğunda da olamayacaktır.
Soru : Selamlar kolay gelsin yatırım için önerebileceğiniz sistemler nelerdir? Teşekkürler. (Ercan Arıkan)
Sayın Arıkan,
Bundan yıllar önce tercüme ettiğim “Borsa Sihirbazları” adlı kitapta yazar Schwager dünyanın en başarılı 20 kadar yatırımcısı ile her biri 20-30 sayfalık mülakatlar yapmış ve bu başarılı insanlara nasıl işlem yaptıklarını, hangi sistemleri kullandıklarını, nasıl oturup, nasıl kalktıklarını sormuş. Her biri farklı mecralardan gelen, farklı enstrümanlar alıp satan, farklı tarzları, farklı sistemleri olan bu insanların aslında dört ortak yönü kitabın sonunda anlaşılıyordu: (a) bilgi ve deneyim, (b) disiplin ve doğru davranış biçimleri, (c) tavizsiz bir risk yönetimi ve (d) sistematik yaklaşım.
Soru : Merhaba Ali Bey, VOB Okulu eğitimine Akbank maili ile başladım. Seviye 4'ün 3. sınav sorusunun çözüm şeklini soracaktım size. Sorunun cevabını neden farklı bulduğumu çözemedim. Bir yerde yanlış yapıyorum,ama hatamı anlayamadım, yardımcı olursanız sevinirim. (Bahar Tunca)
Sayın Tunca,
40.500’den satılan 10 sözleşmenin değeri (40.500 puan / 1.000 x 100 TL x 10 sözleşme) = 40.500 TL’dir (teoride satıştan elde edilen gelir). 40.300’den geri alınan 5 sözleşmenin değeri (40.300 puan / 1.000 x 100 TL x 5 sözleşme) = 20.150 TL’dir (teoride alım için ödenen maliyet). Bu maliyete, 40.800’den nakdi mutabakata giren (aynen geri alınmış gibi) 5 sözleşmenin değeri (40.800 puan / 1.000 x 100 TL x 5 sözleşme) = 20.400 TL (teoride alım için ödenen maliyet) eklenirse maliyet 40.550 TL olur. Dolayısıyla toplam zarar 50 TL’dir (40.500 - 40.550).
Soru : İyi günler. Ben Akbank’dan VOB sözleşmesi imzalamayı düşünüyorum. Sözleşme imzaladıktan sonra ne kadar para yatırmam gerekiyor? İMKB30 da işlem yapmak istiyorum. 700 TL param var, VOB’da işlem yapmak için bu miktar yeterli midir? Teşekkürler şimdiden. (Murat Taşkan)
Sayın Taşkan,
İMKB30 sözleşmesinin mevcut başlangıç teminatı 500 TL. 700 TL’niz hem bir sözleşme işlem yapmaya hem de işlem masraflarına uygun ve yeterli. Ancak, unutmayın ki, VOB’un en büyük avantajı olan 1’e 10 kaldıraç kullanma özelliği bir dezavantaj haline de dönüşebilir. Pozisyonunuzun her zaman iyi finanse edilmiş olması gerekir. Başka bir ifadeyle, ne kadar az kaldıraç kullanırsanız o kadar az risk alırsınız. Örneğin, 1500 TL ile 3 sözleşme işlem yapabilecekken bu parayı sadece 2 sözleşme için kullanmak ve kalanı aleyhte piyasa hareketine karşı bir yastık görevi görmesi için ayırarak teminat tamamlama çağrısına maruz kalmamak daha akıllıca olabilir.
Soru : Elimde olan ağustos vadeli dolar sözleşmesini 31 Ağustosa kadar satmazsam ne olur? (Alkan Yüksel)
Sayın Yüksel,
Sözleşmeniz, son işlem günü olan 31 Ağustos’un uzlaşma fiyatından değerlenerek (nakdi mutabakat) kârınız (zararınız) hesabınıza eklenir (düşürülür). Sadece VOB değil, dünyadaki tüm endeks sözleşmeleri bu şekilde (nakdi mutabakat) işlem görür.
31 Ağustos kapanış fiyatı sözleşmede belirtildiği üzere (http://www.vob.org.tr/VOBPortalTur/DesktopDefault.aspx?tabid=240) tespit edilir.
Soru : VOB’un İstanbul’a taşınması ile ilgili söylentiler veya çalışmalar vardı. İzmir'den taşınması bir uzman olarak sizce ne derece doğrudur. Düşüncelerinizi paylaşırsanız sevinirim. (Erkan Öztürk)
Sayın Öztürk,
VOB bir “uzaktan erişim” borsası olduğuna göre fiziki adresinin nerede olduğunun postacılar haricinde kimse için hiçbir önemi yok. Uzaktan erişim sistemi, üye aracı kurumların kendi adreslerinde bulunan ve birbirleri ve borsayla konuşan terminalleri üzerinden işlem yapmalarına olanak sağladığına göre adres Edirne de Kars da olabilirdi.
Soru : Emir girişlerinde piyasa fiyatından işlem yaparken çıkan en iyi fiyattan kutusunu hep işaretliyorum, lakin alım-satım yaptığım fiyatlar pek de iyi olmuyor. Bu neden oluyor? Ya da "en iyi fiyattan" ne manaya geliyor? (Cumhur Özgür)
Sayın Özgür,
“Piyasa Emri”, emrin girildiği anda ilgili sözleşmede piyasada bulunan en iyi fiyatlı emirden başlayarak emrin karşılanması amacıyla kullanılan emir yöntemidir. “En iyi fiyat” kutusu seçildiğinde emir sadece piyasada o anda bekleyen en iyi fiyat seviyesindeki emirlerle eşleşir.
Her ikisi de bir “piyasa emri” olduğundan kontrol piyasanın elindedir ve hangi fiyat oluşmuşsa emir o fiyattan gerçekleşir. Özellikle hızlı hareket eden piyasa durumlarında emirler beklenenden daha kötü gerçekleşir.
“Limitli Emir” kullanıldığı takdirde emir sadece verilen fiyat seviyesinde gerçekleşir.
Bu iki emir türünün birbirlerine karşı avantaj ve dezavantajları vardır. “Piyasa emri” emri mutlaka gerçekleştirerek hızlı hareket eden piyasanın kaçırılmasını engellerken emrin kötü bir yerde gerçekleşmesine yol açabilir. “Limitli emir” ise hiçbir zaman arzu edilenden daha kötü bir fiyat seviyesinde gerçekleşmeye izin vermezken emrin hiçbir zaman gerçekleşmeme riskini getirir.
Soru : Sayın Ali Bey, Elimde yaklaşık 100bin TL değerinde 2kg altın yatırımım var, altın fiyatı 46 TL civarinda, 3 ay önce 54 TL iken bozduramadım. Altın fiyatı 3 ay gibi bir sürede yükselir ya da düşerse, VOB’un bana su an nasıl bir faydası olur? Benim anladığim şu: Altın fiyatı 3 ay sonra yükselirse ben altınım olduğu icin kara gecmiş olacağım, VOB’da satarsam bu karımı kaybetmiş olacağım. Yani kısaca bugünkü fiyata sabitlemiş mi oluyorum, öyle ise VOB’un getirisi nedir? (Davut Damar)
Sayın Damar,
Çıkarımınız tamamen doğru, ancak VOB gibi bir türev ürünler borsasının işlevlerini bir kez daha göz önüne getirelim:
a) VOB, hali hazırda sahip olduğunuz bir altın portföyünün değerini, portföyü elden çıkarmaden koruyabileceğiniz bir adres (dolayısıyla, eğer uzun vadede altın fiyatlarının yüksek kalacağını, ancak önümüzdeki birkaç ay düşebileceğini düşünüyorsanız, bu birkaç ay için VOB’da açığa satış yapabilirsiniz).
b) VOB, 100bin TL değerinde bir altın portföyünü 10 misli kaldıraç oranıyla taşıyabileceğiniz bir adres (dolayısıyla, spot piyasada 100bin TL finansman sağlayıp fiziki olarak 2kg. altın taşıyacağınıza, VOB’da 10bin TL finansmana gerek duyarak sanal bir 2kg.’lik portföy taşıyabilirsiniz.)
Soru : USD'nin önümüzdeki aylarda yükselme seyrinde olabileceğini düşünüyorum.Bu nedenle ağustos sonuna kadar birikimimi TL'den çıkarıp USD yatırımına dönmeyi tasarlıyorum.Ama kararımı kesinleştirmekte tereddütlerim var. Sizin önerilerinizi öğrenmek istiyorum.Değerlendirmemde ışık tutacağını düşünüyorum. Selamlar, sevgiler... (Fikret Yıldız)
Sayın Yıldız,
Doların değerinin önümüzdeki aylarda nasıl bir seyir içine gireceğini yatırımcılara önerecek seviyede bir bilgi ve uzmanlık sahibi değilim. Benim uzmanlık alanım, “dolar ne yaparsa ben ne yaparım” stratejisinin hazırlanması (ki bu gelecek için tam anlamıyla sıfır öngörü ve tahmin içermektedir) ve mevcut risklerden korunmak için VOB gibi türev piyasalarda ne gibi oyun plânlarının uygulanabileceği.
Eğer öngörünüze güveniyorsanız VOB’da alınacak pozisyon elbette uzun (alım) pozisyon olacaktır. Bu spekülatif bir pozisyondur ve öngörünüz haklı çıkarsa para kazandırır, çıkmazsa kaybettirir. Eğer ticari hayatınızda doların yükselmesinden korkarak korunma amaçlı VOB’da uzun pozisyon alıyorsanız bu bir “hedge” pozisyonudur ve sizi sadece taşıdığınız ticari riske karşı korur. Burada spekülatif bir kâr söz konusu olmaz, çünkü VOB’da kaznırsanız ticari pozisyonunuzda kaybetmişsinizdir demektir. Öye yandan, VOB’da kaybettiyseniz, ticari kârlarını bu kayıpları örtmüş olacaktır.
Soru : İyi günler.Yarışmaya katıldım,Akbank müşterisiyim.Şirket ve şahsi olarak çalışmaktayım.Yarışma kurallarını okudum ama alış ve satış şekliyle ilgili tam bilgi sahibi olamadım.Sizden ricam alış ve satışın açılımını esnafın anlayacağı bir dille anlatmanız ve 15 temmuzdan önce pratik yapma imkanımız varsa bu şartın oluşturulması...teşekkür ederim. (Bekir Kaya)
Sayın Kaya,
Sorunuzu en yalın şekilde yanıtlamak amacıyla uzun bir şekilde düşündüm ve bu yanıtın hem çok uzun hem de dilediğiniz yalınlıkla sonuçlanmayacağı kanaatine vardım.
15 Temmuz’dan önce yarışma ve işlem süreçleri hakkında yeterli bilgi sahibi olabilmeniz bence iki güzel adres var. Bunlardan birincisi http://yatirimci.akbank.com.tr/vobokulu.aspx linkindeki VOB okulu. Olabildiğince basit bir şekilde hazırlanmış ve kendi süratinizi kendinizin ayarlabileceği bu eğitim modülünü yine dilediğiniz seviyeye dek takip ettiğinizde yarışma için yeterli bilgiye sahip olacağınızdan eminim.
İkinci bir adres ise, yine aynı linkteki VOB menüzünün içinde konuşlanmış olan DEMO menüsü. Burada sizi 15 Temmuz’a kadar nasıl alım satım yapılacağına dair yeteri kadar bilgilendirecek ve yine kendi süratinizle deneyim kazanabileceğiniz bir sanal modül var.
Soru : Alınan pozisyonlar vade sonuna kadar olacak olan günlük fiyat dalgalanmalarından nasıl korunacak? (Erdal Arslan)
Sayın Arslan,
Eğer VOB’da işlem yapmanızın nedeni söz konusu sözleşmenin dayanak varlık olarak aldığı spot piyasa ürününün günlük oynamalarına karşı korunmak ise bu korunma otomatik olarak sağlanmış olur. Dolayısıyla VOB sözleşmesinin fiyatında oluşan günlük oynamalar sizi ilgilendirmez, çünkü bu oynamalar eğer aleyhteyse dayanak varlığın fiyatı lehte oynamış demektir (ve tersi). Örneğin, bir ithalatçı olarak spot doların yükselmesine karşı VOB’da aldığınız uzun pozisyon sizi bu yükselişe karşı koruyacaktır. Eğer satın aldığınız VOB sözleşmesinin değeri alyhte oynuyora (düşüyorsa), bu spot döviz pozisyonunuzda kazanıyorsunuz demektir. Eğer VOB pozisyonunuz sadece spekülatif amaçlıysa bu pozisyona “yönsel” ve “çıplak” pozisyon denir. Bu pozisyonlar aleyhte piyasa hareketine karşı korunmasızdırlar ve teminat çağrısına maruz kalabilirler.
Soru : Merhabalar, ben İstanbul Bilgi Üniversitesinde yüksek lisans öğrencisiyim.Tez konum VOB un market maker'ı.Bu konu ile ilgili TURKDEX de bilgi bulamadım.Bana kaynak önerebilir misiniz?Teşekkür ediyor başarılarınızın devamını diliyorum. (Merve Emek)
Sayın Emek,
Market maker” olarak VOB’da “Piyasa Yapıcılığı Uygulaması” hakkında bilgi almak istediğinizi sanıyorum. VOB, Altın vadeli işlem sözleşmesinde bazı aracı kurumların piyasa yapıcısı olmak için yaptığı başvuruları uygun buldu ve 10-17 Temmuz 2009 tarihleri arasında yürütülmek üzere testlere başladı. Piyasa yapıcılığı sistemi hakkında daha fazla bilgiyi http://www.vob.org.tr/VOBPortalTur/Announcements/08Temmuz2009-134.pdf linkinde bulunan 8.7.09 tarihli ve 2009-134 no’lu VOB duyurusundan, VOB Piyasa ve Takas Müdürülüğü’nden (piyasa@vob.org.tr) veya VOB Bilgi İşlem Müdürlüğü’nden (bilgiislem@vob.org.tr) edinebilirsiniz.
Soru : İyi günler Sayın Perşembe, ben 21 yaşında matematik üçüncü sınıf, aynı anda açıköğretim iktisat 1 sınıf öğrencisiyim.Brokerlık ve dealerlık konusunda kendimi eğitim açısından tamamlamak istiyorum.Ayrıca stajlar ve kendi porföyüm ile hisse senedi piyasasını tanımaya başladım.Fakat eğitim açısından kendimi nasıl geliştireceğim bilemiyorum. Bir akıl hocasına ihtiyacım var. Bana yardımcı olmanıızı rica edeceğim. Cevap atarsanız çok mutlu olurum ve teşekkürlerimi sunarım. (Sadık Ceylan)
Sayın Ceylan,
Broker/delaer’lık konusunda uzmanlık sağlamak için Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği (TSPAKB) internet sitesinde (www.tspakb.org.tr) SPK lisanslama sınvalarına hazırlanan için sağlanmış kapsamlı bir kaynakça var. Başta bu eğitim kılavuzlarını kullanıp SPK lisansı sahibi olarak, daha sonra da bir aracı kurum veya bankada deneyim kazanarak arzu ettiğiniz düzeye ulaşabilirsiniz.
Öte yandan, kendi portföyünüzü yönettiğinize göre analdığım kadarıyla bir de yatırım alanında da uzmanlığı nasıl edineceğinizi soruyorsunuz. İyi bir yatırımcı olmanın birbirinden ayrılmaz dört ana koşulu vardır: a) piyasalar ve piyasaları analiz etmeye yarayan yöntemler hakkında bilgi ve deneyim (yukarıda kapsadık), b) disiplin, psikolojik sağlamlık ve doğru davranış biçimleri, c) tutarlı ve matematiksel olarak olasılıklar ibresinin lehinize dönük olduğu bir risk yönetim süreci, d) sistematik yaklaşım.
Bütün bunları kazanmak için eğitim (okul, kaynakçalar, lisanslama) ve deneyim (staj, çalışma, gerekli araçlara sahip olma) gerekiyor. Bu aşamada önemli olan bu beceri setine sahip olmadan bir gecede iyi bir yatırımcı olmanın olanaksız olduğunu idrak etmeniz.
Soru : Merhaba Haziran vadeli uzun pozisyon taşıyorum.Bunu yarın long yaparak vade gününde kapatmam mı gerekiyor, ya da hiç birşey yapmazsam gün sonunda oluşacak fiyattan mı değerleme yapılır? Teşekkürler, İki aydır piyasayı takip ediyorum.Bazı şeyleri pratik olarak tam öğrenemedim. (Kemal Özdemir)
Sayın Özdemir,
Pozisyonunuz söz konusu vade ayının son işlem gününde borsanın kapanıştan sonra ilân ettiği uzlaşma fiyatından değerlendirilecektir. Dolayısıyla, eğer istemiyorsanız ters işlem yaparak bu pozisyonu sizin kapatmanız gerekmez. Bu durum, şu anda VOB’da işlem gören bütün sözleşmeler için geçerlidir, çünkü tüm sözleşmeler “nakdi mutabakat” ile sona erdirilmektedir. Gelecekte, VOB bazı sözleşmelerde “teslimat” koşulu getirebilir. O zaman teslimata düşmemek için pozisyonunuzu son işlem gününden önce sizin kapatmanız gerekecektir.
Soru : Son zamanlarda VOB’da spekülasyon var deniliyor. Özellıkle IMKB 30 endeksinde, siz ne diyorsunuz? (Kemal Özdemir)
Sayın Altun,
Bu söylentilere VOB gereken yanıtı sitesinde yayımladığı kapsamlı bir mektupta verdi (http://www.vob.org.tr/VOBPortalTur/DesktopDefault.aspx?tabid=482).
Belli bir kişi veya grubun piyasaya yön verebeilecek büyüklükte pozisyon alabilmesi “spekülasyon” değil “manipülasyon” olur. VOB yanıtında bu tür bir manipülatif eylemlere karşı alınmış önlemler olduğunu açıkça ifade ediyor. Öte yandan, “spekülasyon” işlevine gelecek olursak, spekülasyon arzu ettiğimiz bir işlevdir, çünkü spekülatör gönüllü olarak riskleri üstlendiğinden borsaya likidite ve derinlik getirerek bir yandan bu riskleri başka taraflara transfer etmek için borsay gelmeyi arzu eden hedger’ların işini kolaylaştırırken diğer yandan borsanın daha da derinleşmesine yol açacak şekilde yeni spekülatörleri de davet edecekdir.
Soru : Böyle bir hizmet başlattığınız için teşekkür ederim. Benim sorunum gerek VOB üzerinden, gerekse normal piyasadan dolar alımı yapıyorum fakat bir türlü istediğim getiriyi elde edemiyorum. Dolar ne olur alınır mı buralardan? Şimdiden teşekkür ederim. (Metin Öztürkmen)
Sayın Öztürkmen,
İster dolar, ister bir hisse senedi olsun, yatırım araçlarının fiyatlarının ne yöne gideceğini “istikrarlı” bir şekilde tahmin edebilen kişilerin (eğer böyle kişiler varsa) bu bilgiyi size ve bize vermek için herhangi bir çıkarları olmadığına inanan bir kişi olarak, yatırım kararlarının tamamen kişisel olarak verilmesi görüşünde olduğum gibi piyasa yönünün tahmin etme uğraşının da tamamen fuzulî ve asla kazanamayacak bir süreç olarak değerlendiriyorum. Önemli olan, başkalarından medet ummadan ve tahmin uğraşında sıyrılarak “piyasa ne yaparsa ben yaparım” sorusunu ayrıntılı olarak yanıtlayan bir oyun plânına sahip olmaktır. Bu oyun plânı da, başarılı bir yatırımcı olmanın dört ayrılmaz koşulu olan a) piyasalar ve piyasaları analiz etmeye yarayan yöntemler hakkında bilgi ve deneyim, b) disiplin, psikolojik sağlamlık ve doğru davranış biçimleri, c) tutarlı ve matematiksel olarak olasılıklar ibresinin lehinize dönük olduğu bir risk yönetim süreci, d) sistematik yaklaşımı içermelidir.
Soru : Merhaba Ali Bey, VOB' u yüzeysel bir şekilde tanımlayabilir misiniz ve zarar etmemek için belirli bir kriter var mıdır? Cevaplarınız için şimdiden teşekkürler. (Yusuf Aslan)
Sayın Aslan,
VOB, daha önceden var olan etkin ve likit bir piyasanın ürünlerinin (örneğin İMKB ve spot döviz piyasası) dayanak varlık olarak alındığı ve o dayanak varlıktan (ör. İMKB 30 Endeksi veya USD/TRL kuru) türetilen “türev” ürünlerin (VOB vakasında vadeli ürünlerin) işlem gördüğü organize bir borsadır.
Dayanak varlık olarak alınan İMKB 30 endeksi spot piyasada (İMKB’de) sadece bir göstergeden ibarettir ve alınıp satılamaz. Halbuki elinde İMKB 30 endeksine dahil olan hisse senetlerinden oluşan bir portföy taşıyan yatırımcı vadeli VOB sözleşmelerini (ör. Ağustos vadeli İMKB 30 sözleşmesini) açığa satarak portföyündeki hisse senetlerini satmadan bir korunma sağlamış olabileceği gibi, herhangi bir portföy taşımadan ve gereken finansman maliyetine katlanmadan da İMKB 30 senetlerinin beklenen yönüne spekülatif pozisyon da alabilir.
Sadece VOB değil tüm piyasalarda zarar etmemek için burada sayılayamayacak sayıda kriter var. Ancak bunların en önemlisi herhalde zararlı pozisyondan çabuk kaçmak, kârlı pozisyonda da mümkün olduğu kadar çok oturabilmektir. Bu da hem zarar stoplarının hem de içinde kâr hedefleri ve diğer araçların kullanıldığı kapsamlı bir oyun plânının devreye sokulamsıyla uygulanabilir.
Sadece VOB değil tüm piyasalarda zarar etmemek için burada sayılayamayacak sayıda kriter var. Ancak bunların en önemlisi herhalde zararlı pozisyondan çabuk kaçmak, kârlı pozisyonda da mümkün olduğu kadar çok oturabilmektir. Bu da hem zarar stoplarının hem de içinde kâr hedefleri ve diğer araçların kullanıldığı kapsamlı bir oyun plânının devreye sokulamsıyla uygulanabilir.
Sadece VOB’u ele alırsak (onu spot piyasalardan ayıran ana özellik kaldıraç kullanımı olduğuna göre), en önemli kriter kaldıraç unsurunu sonuna kadar değil makul bir ayarda kullanmak ve pozisyonu teminat sürdürme çağrısına maruz kalmayacak şekilde yönetmektir.
Soru : Vade sonu buğday ve pamuk fiyatları hangi borsalara göre belirleniyor? (Cafer Can)
Sayın Can,
Pamuk sözleşmesinin son işlem günü ve öncesindeki asgari iki iş gününe ait İzmir Ticaret Borsası'nda oluşan Ege Standart 1 baz kalite pamuk fiyatlarının miktar ağırlıklı ortalaması son işlem günü Vade Sonu Uzlaşma Fiyatı olarak alınıyor. Bu günlerde İzmir Ticaret Borsası'nda yeterli işlem olmaması halinde var olan işlemlerin ortalaması ile İzmir Ticaret Borsası pamuk salonunda faaliyet gösteren asgari on iki üyeden azami %1 fiyat aralığı ile Ege Standart 1 pamuk için alınacak kotasyonların en iyi ve en kötü iki fiyat atıldıktan sonra kalanların aritmetik ortalaması uzlaşma fiyatı olarak alınıyor.
Buğday sözleşmesi için önce son işlem günü ve öncesindeki bir iş gününde Konya ve Polatlı Ticaret Borsası’nda Anadolu kırmızı sert buğdayının birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü derece baz kalitesi için gün sonu itibariyle oluşmuş fiyatların miktar ağırlıklı ortalaması her gün için ayrı ayrı hesaplanıyor.
Daha sonra, Edirne, Eskişehir, Gaziantep, Karaman, Çorum, Uzunköprü ve Yozgat Ticaret Borsalarında Anadolu kırmızı sert buğdayı için son işlem gününde ve önceki bir iş gününde oluşmuş fiyatlar elde ediliyor.
SBu fiyatların (en fazla 18 fiyat verisi) aritmetik ortalaması bulunup vade sonu uzlaşma fiyatı olarak kabul ediliyor.
Soru : Aynı dayanak varlığa ait iki sözleşmenin farklı vadelerdeki fiyatlarının ve gün içindeki değişimlerinin aynı olmamasının sebebi nedir?
Vadeli sözleşmelerin fiyatlamasında en büyük rolü vadeye kalan gün sayısı belirler. Sözleşmenin dayanak varlık olarak aldığı ürünün spot (nakit) fiyatının üzerine o vadeye kadar üstlenilecek olan taşıma maliyetleri eklendiğinde vadeli fiyat ortaya çıkar. Bu taşıma maliyetleri arasında; finansman, depolama, indirme/bindirme, navlun, sigortalama gibi maliyetler bulunur.
Endeks sözleşmesinin sadece finansman maliyeti bulunur ve olması gereken (teorik) vadeli fiyat bu götürüden eğer varsa endekse dahil olan hisse senetlerinin o döneme rastgelen temettü getirileri düşülerek bulunur:
Vadeli Fiyat = Spot Fiyat + (Spot Fiyat x Faiz x (vadeye kalan gün/365)) - Temettü Miktarı
Örnek:
25 Haziran 2009: spot İMKB30 = 45.000
Yıllık faiz oranı: %11
Döneme rastgelen temettü getirileri = 142 TL
Sözleşmenin vadesine kalan gün sayısı: 40 gün
45.000 + ((45.000 x (0.11) x (40/365)) - 142 TL = 45.400
Vadeli döviz sözleşmelerin fiyatı ise forward formülü ile bulunur:
Vadeli Fiyat = Spot Fiyat x (1 + (ikinci para birimi faizi x (vadeye kalan gün/360))) / (1 + (baz para birimi faizi x (vadeye kalan gün/360)))
Örnek:
25 Haziran 2009: spot $ 1,6000 TL
TL faizi: %11
$ faizi: %2,5
Sözleşmenin vadesine kalan gün sayısı: 100 gün
Vadeli fiyat = 1,6000 x (1+(0.11 x 100/360)) / (1+(0.025 x 100/360)) = 1.6375
Gün içindeki değişimlerinin aynı olmamasının sebebi ise vadeli işlem piyasasında oluşan arz talep ve likidite koşullarından ötürüdür, ancak bu farklar aşırı uçlara kaymaz veya farklılıklar uzun sürmez, çünkü arbitrajör devreye girerek farklılıklardan faydalanmak için işlem yaptığında farklar kapanır.
Soru : Bir bankadan forward döviz kuru almam ile VOB'da dövize dayalı kontrat almam arasında bir fark var mıdır?
Başta fiyat farkı olabilir. Bunun nedeni fiyatlamanın yapıldığı iki kurum (Banka ve VOB) arasındaki arz/talep ve likidite koşulları bunu etkiler. Örneğin banka fon yönetimi stratejisi veya rekabet algılamasına istinaden VOB'dan daha iyi veya daha kötü bir kotasyon verebilir. Öte yandan, VOB'da fazla likidite yoksa oluşan fiyatlama bankadan daha iyi veya kötü olabilir.
Bir başka fark da finansman maliyetidir. Her ne kadar bu rakamlar bankadan bankaya, müşteriden müşteriye ve vakadan vakaya değişebilse de, günün koşullarında VOB'daki finansman maliyeti (teminat) bankayla forward işlem yapma maliyetinden daha fazla veya az olabilir.
Önemli frklılıklardan bir tanesi de banka ile forward işlem yapma teslimat koşulu getirirken VOB'da nakdi mutabakat olmasıdır.
Soru : Riskten korunma amaçlı bir vadeli sözleşme aldığım durumda, vadeye kadar geçen sürede piyasanın çok volatil olması sonucu zarar eder miyim? Her zaman 100% koruma sağlamam mümkün mü?
Riskten korunma amaçlı bir vadeli işlemlerde %100 korunma sağlanması için korunan portföyde bulunan enstrüman ile korunma aracı olarak kullanılan türev ürünün kendisinin ve vadesinin birebir aynı olması gerekir. Örneğin, İMKB30 endeksine dahil olan ve olmayan bir dizi hisse senedinden oluşan bir portföy vadeli İMKB30 sözleşmesiyle korunuyorsa %100 korunma sağlanmayabilir. Öte yandan 100.000 dolarlık ve 90 gün vadesi olan bir borç VOB'da tam 90 gün vadeli bir sözleşmeyle korunuyorsa %100 korunma sağlanacaktır. Elbette bu yanıtlarda korunma aranan portföy ile korunma enstrümanı arasında taşıma maliyeti farklılıkları olmadığı varsayılmıştır.
Soru : 2010 Ocak ayına USD borcum var, ancak VOB'da şu anda o vadeye USD/TL sözleşmesi yok. Ocak ayına kadar nasıl bir strateji izlemeliyim?
Bu pozisyon çok çeşitli stratejilerle korunabilir. Bunların arasında en basitleri ya Aralık 2009 sözleşmesinin ya da şu anda en fazla likiditeye sahip olan en yakın sözleşmenin satın alımasıdır. Aralık sözleşmesinin vadesi ile borcun vadesinde çok az bir farlılık olacaktır. Eğer korunma en yakın vade ayı sözleşmesi ile sağlanacaksa, bu sözleşmenin vadesi yaklaşınca pozisyonun bir sonraki en yakın sözleşmeye aktarılması şeklinde olur.
Soru : Teminat tamamlama çağrısının yerine getirilmemesi durumunda veya tekrarı halinde ne gibi müeyyideler uygulanır?
Teminat tamamlama yükümlülüğünün T+1 Günü saat 14:30'dan EFT Kapanış Saatine kadar olan süre zarfında yerine getirilmemesi durumunda birinci temerrüde düşülmüş olur ve İMKB Repo-Ters Repo Pazarında veya TCMB Bankalararası Para Piyasasında oluşan bir gecelik ağırlıklı ortalama faiz oranlarından en yüksek olanının bir katı nispetinde temerrüt faizi uygulanır.
Temerrüdün T+1 günü EFT kapanışından sonra karşılanması ya da daha sonraki günlere kalması durumunda ise ikinci temerrüde düşülmüş olur. İkinci temerrüdün oluşması halinde, İMKB Repo-Ters Repo Pazarında veya TCMB Bankalararası Para Piyasasında oluşan bir gecelik ağırlıklı ortalama faiz oranlarından en yüksek olanının üç katı nispetinde temerrüt faizi uygulanır.
Temerrüdün ilerleyen günlere kalması durumunda, temerrüt faizi hesaplamasında temerrütte kalınan süre içinde her gün için o gün geçerli olan faiz oranı kullanılır.
Temerrüdün izleyen güne sarkması durumunda, teminat tamamlama çağrısına karşılık gelen miktar yatırılana kadar temerrüde düşenin hesaplarında işlem yapılması Borsa tarafından kısıtlanabilir.
Yükümlülüklerin T+1 günü saat 14:30'a kadar yerine getirilememesi durumunda, temerrüde düşen hesaba ait açık pozisyonlar seans içinde ilgili üye veya Borsa tarafından likide edilebilir ve/veya hesaba ait teminatlar Takasbank tarafından nakde çevrilebilir. Açığın sürmesi ve ilgili takas üyesi tarafından da tamamlanmaması halinde takas üyesinin portföy hesabının açık pozisyonlarının likide edilmesi, işlem teminatlarının nakde dönüştürülmesi, Garanti Fonundaki katkı paylarına başvurulması yöntemlerinden biri veya birkaçı uygulanabilir. Yükümlülüğün hala kapanmaması halinde Takasbank, takas üyesinin Takasbank nezdindeki kendisine ait olduğu belirlenen diğer hak ve alacaklarına bu yükümlülüklerin tasfiyesi amacıyla başvurabilir.